وجود نانومواد (مواد حاوی نانوذرات) خود خطری نیست. تنها برخی از جنبه های آن مضر هستند، به خصوص تحرک و واکنش پذیری افزایش یافته آنها. تنها زمانی که جنبه های خاصی از نانوذرات خاص برای زیست شناسی یا محیط زیست مضر هستند، با یک خطر واقعی مواجه می شوند.
برای بحث در مورد تاثیر نانومواد بر سلامت و محیط زیست باید دو نوع نانوساختار را متمایز کنیم:
ذرات به اندازه نانو بر روی یک بستر، ماده یا دستگاه بر روی یک نانوکامپوزیت، ساختار نانوسطحی یا نانوکامپلنت (الکترونیک، حسگرهای نوری و غیره) مونتاژ می شوند که با نام نانوذرات ثابت نیز شناخته می شوند.
نانوذرات "آزاد" صرف نظر از اینکه در مراحل خاصی از تولید ذخیره می شوند یا به عنوان نانوذرات فردی مورد استفاده قرار می گیرند.
این نانوذرات آزاد ممکن است به اندازه نانو تک عناصر، ترکیبات، یا مخلوط های پیچیده، مانند نانوذرات "پوشش داده شده" یا نانوذرات "هسته پوسته" که در آن یک عنصر با ماده دیگری پوشش داده شده است.
در دوران مدرن، دیدگاه پذیرفته شده این است که اگرچه باید روی موادی با نانوذرات ثابت تمرکز کنیم، اما نانوذرات آزاد فوری ترین نگرانی هستند.
چرا که نانوذرات آنقدر با همتایان روزانه خود متفاوت هستند که اثرات مضر آن ها را نمی توان از سمیت شناخته شده به دست آورد. این بحث در مورد اثرات بهداشتی و زیست محیطی نانوذرات آزاد از اهمیت زیادی برخوردار است.
چیزی که پیچیده تر است این است که وقتی در مورد نانوذرات بحث می کنیم، باید بدانیم که پودر یا مایع حاوی نانوذرات تقریبا هرگز انحصار نمی شود، بلکه اندازه های مختلف زیادی در محدوده خاصی دارد. این امر تجزیه و تحلیل تجربی را پیچیده تر می کند، زیرا نانوذرات بزرگ ممکن است خواص متفاوتی با نانوذرات کوچک داشته باشند. همچنین نانوذرات تمایل به پلیمریزه شدن دارند و نانوذرات پلیمریزه رفتارهای متفاوتی از نانوذرات منفرد دارند.